Từ KHHGĐ đến HIV/AIDS tại Việt Nam: Chuyển hướng ưu tiên, những khoảng trống còn lại

Giới thiệu
“Một số khía cạnh chính trị trong tình dục – thực tiễn từ các Quốc gia và tổ chức Quốc tế” là một dự án được nhóm Quan sát chính sách tình dục (SPW) thực hiện năm 2004. Đây là một sáng kiến nghiên cứu các Quốc gia và các nền văn hóa khác nhau nhằm mô tả một số động thái và các đặc điểm của tính chính trị tình dục trong thời đại hiện nay. Nghiên cứu được thực hiện tại tám nước, bao gồm Việt Nam và hai tổ chức Quốc tế: Liên Hợp Quốc và Ngân Hàng Thế Giới. Nghiên cứu tại Việt nam xem xét vấn đề chuyển dịch ưu tiên xã hội và y tế từ kế hoạch hóa gia đình sang HIV/AIDS. Báo cáo nghiên cứu được thực hiện vào tháng 4 năm 2008.

Mục tiêu
1)    Đánh giá liệu có sự chuyển dịch ưu tiên từ kế hoạch hóa gia đình sang HIV/AIDS ở Việt Nam hay không?
2)    Sự chuyến dịch diễn ra như thế nào và những nhân tố đã hình thành chiều hướng đó.
3)    Việt Nam cần tính đến những đặc điểm nào của chiều hướng đó trong quá trình phát triển.

Phương pháp:
Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp với tổng hợp các tài liệu liên quan sẵn có. Nghiên cứu đã tiến hành tổng hợp các thông tin về DS/KHHGĐ và HIV/AIDS trên 4 tờ báo lớn: báo Nhân Dân, Phụ nữ Việt nam, Vietnamnews, Thanh niên từ năm 1961 đến năm 2004; đồng thời soát các văn bản pháp luật về các vấn đề này và thực hiện phỏng vấn sâu với một số nhà quản lý và lãnh đạo các chương trình DS/KHHGĐ và HIV/AIDS tại Việt Nam.

Những phát hiện chính:
Vào đầu thập niên 90, trong khi công tác dân số và kế hoạch hóa gia đình đang phát triển và trở thành một ưu tiên về xã hội và sức khỏe thì dịch HIV/AIDS tăng lên nhanh chóng ở Việt Nam. Đây là nguyên nhân tạo ra sự chuyển dịch ưu tiên xã hội và y tế từ kế hoạch hóa gia đình sang HIV/AIDS. Bằng chứng của sự chuyển dịch thể hiện qua việc thông tin về HIV được truyển tải trên các phương tiện truyền thông đại chúng và ngân sách viện trợ cho phòng và chống HIV/AIDS tăng hơn nhiều so với đầu tư cho kế hoạch hóa gia đình. Vấn đề này là do xung đột giữa một bên là nhận thức về nhu cầu phải bảo vệ một “cộng đồng dân cư chung” và một bên là tầm quan trọng ngày càng được thừa nhận của việc bảo vệ các quyền và lợi ích của những người bị lây nhiễm và tác động bởi HIV, trong đó những người thuộc các tầng lớp thấp ở xã hội chiếm tỷ lệ cao.

Mặc dù HIV/AIDS đã nổi lên như một ưu tiên mới về xã hội và y tế, những phát hiện của nghiên cứu cho thấy kế hoạch hóa gia đình vẫn là một ưu tiên về cả xã hội lẫn y tế và vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nhiều bên liên quan. Điều quan trọng hơn, sự chuyển dịch ưu tiên không trọn vẹn này cho thấy tính liên tục hơn là sự gián  đoạn, bởi lẽ một số vấn đề then chốt làm hạn chế chương trình kế hoạch hóa gia đình vẫn tiếp tục lặp lại trong các chương trình HIV/AIDS.

Nghiên cứu cũng đã chỉ ra hai vấn đề tồn tại lớn trong cả hai lĩnh vực này: thứ nhất là việc thiếu  các tổ chức xã hội dân sự đủ năng lực để vận động cho những thay đổi về chính sách, ngoài chính phủ và cộng đồng tài trợ. Thứ hai là vấn đề kiểm soát sức khỏe sinh sản và tình dục của phụ nữ nhằm phù hợp với những mục tiêu phát triển đất nước.

Kết luận
Kế hoạch hóa gia đình và HIV/AIDS không chỉ là hai chương trình sức khỏe công cộng riêng biệt mà là hai mô thức trong chuỗi liên hoàn của quá trình tiếp cận và kiểm soát sức khỏe và các quyền sinh sản và tình dục. Với cách nhìn đó, khi Việt Nam chuyển từ đầu này sang đầu kia của chuỗi liên hoàn, cuộc đấu tranh để phá vỡ chuỗi đó và các động lực nền tảng đã duy trì nó mang thêm nhiều ý nghĩa. Trong bối cảnh những chuyển biến ở trong nước và trên toàn cầu, khi mà tính đa dạng và không đồng nhất là tiêu chí, thì việc phá vỡ chuỗi liên hoàn và tính liên tục giữa hai thời kỳ kế hoạch hóa gia đình và HIV/AIDS sẽ đem lại lợi ích cho sự phát triển của Việt Nam.

Tới đầu trang